لباس و پوشاك تركمنها از گذشته تا حال
پوشش و لباس تركمنها را در وهله اول میتوان بهدو دسته سنتی و امروزین تقسیم كرد. پوشش سنتی یا قدیم تا قبل از تلاشهای رضاخان در جهت یكدست كردن شكل لباس در تركمن صحرا - وكل ایران - استفاده میشد و پوشش جدید كه تداول آن به دوره بعد از یكدست شدن شكل لباس مربوط بوده و تاحال حاضر تداوم دارد.
پوشش سنتی
لباسهای تركمنی از مواد گوناگونی چون ابریشم،پوست، كتان و پنبه فراهم میشد. البسه اصیل تركمنی اعماز مردانه و زنانه از جنس ابریشم بود و لذا با توجه بهاهمیت ابریشم، ارائه توضیحی مختصر در مورد تهیه وتولید آن ضروری مینماید.
پرورش كرم ابریشم و تهیه پیله ابریشم بر عهدهزنان بوده است. از نخ ابریشم پارچههای ابریشمیمیبافتند كه در دستگاه سادهای به نام «تارا» tara عملمیامد. بعد از تهیه ابریشم آن را بوسیله چرخ دستی تابداده، با رنگهای طبیعی همچون قرمزی، انار دانه، پوستانار، بویا، نیل و دیگر گیاهان صحرایی رنگزا رنگ میكردند. این پارچه ابریشمین غالباً در عرض تقریبی نیم متر بافته شده، طول آن تا تمام شدن چله ادامه داشت.
در مبحث لباسهای سنتی، پوشاك مردان و زنان باهم تفاوتهای كمی داشت.
لباس مردان: لباسهای مردان را میتوان در چهارقسمت تن پوش، شلوار، كلاه و كفش بررسی كرد.
الف - تنپوشها:
ـ دون(don) : لباس اصیل تركمنی ردای بلندی بودكه از ابریشم دوخته میشد و تا زیر زانوان میرسید و«دون» نام داشت. دون بنا به رنگ و نوع بافت بر دو نوعبود. اگر از ابریشم كاملا قرمز رنگ دوخته میشد، «قیزیلدون» یا «قیرمیز دون»(Gyzyl/ Gyrmyz don) و اگر ازابریشمی دوخته میشد كه رنگ آن متمایل به زرد بوده وبافت پارچه آن یكنواخت نباشد، - در واقع رنگارنگ و راهراه باشد - «قارما دون»(Garma don) نام داشت.
بر حاشیه دون نوارهای سوزندوزی از نوع «آلاجا» (Alaja) (دو نخ تافته سیاه و سفید یا تیره و روشن) وجودداشت كه به زیبایی این لباس میافزود. بر كمره دونكمربندی از شال (گاه آراسته به نقره) میبستند كه به آن قوشاق ( (Guşak و یا «تیرمه شال» (Tirme ) میگویند.
ـ چأكمن Çäkmen: بالاپوشی است بلندتر ازكتهای كنونی كه از كرك شتر تهیه میشود. چأكمن تهیهشده از كرك ظریف و مرغوب را «اینچه چأكمن» (inçe çäkmen) و چأكمنی را كه از كرك زبر تهیه میشود «یوغینچأكمن» (Ýogyn ) مینامند.
ـ ایچمك Içmek: یا پوستین كه در هوای سرداستفاده میگردد و بنا به نوع پوستی كه از آن تهیه میشد،انواع مختلفی داشت. پوشت به كار رفته در ایچمك دباغیشده و سپس با انواع مواد طبیعی به رنگ زرد در آوردهمیشود.
ـ كوینك Köýnek: كه پیراهنی ساده و فاقد یقهبود و یا یقهای كوتاه و مدور و بدون دكمه داشت; باآستینهایی بلند كه به جای دكمه، بندهایی در آن به كارمیرفت. پیراهعن دیگری نیز دوخته میشد كه آن همساده، منتها دارای یقه كج یا كناری بود. این یقه باسوزندوزیهای مفصلی زینت داده میشد و سرآستینش نیز گلدوزی شده بود.
ب - شلوار:
شلوار مردانه عبارت از تنبان گشادی بود كهرشتهای پنبهای لیفه آن را تشكیل میداد و سر آن را گاه با«هوتاز» (Hotaz) یا منگوله میآراستند. این شلوار «بالاق»(Balak) نام داشت.
ج - كلاهها:
ـ تلپك(Telpek) كلاه پوستی با پشمهای نسبتاًبلند كه انواع گوناگون داشت كه عبارتند از: 1 - دوومهتلپك (Düwme T.) 2 - بوخار تلپك
(Buhar T.) 3 - شیپیرما تلپك (قypyrma T.).
ـ بؤروك (Börük): یا عرقچین كه غالباً با نقوشگوناگون سوزندوزی میشد و در برخی لهجهها تاخیا(Tahýa) یا تایخا (Taýha) خوانده میشد.
د - كفش:
ـ چكمه çekme: اصلیترین پاپوش مردانچكمههای بلند چرمی با نوك برگردان بود. و در تركمنی نیز «چكمه» نام داشت.
ـ چاریق(Çaryk) : چوپانان از پوست گاو چارقیتهیه میكردند كه مخصوص استفاده در صحرا و خاكنرم است.
ـ دولاق Dolak قبل از پوشیدن چارق پارچهایدستباف دور پا تا ساق میپیچیدند كه حكم محافظ و یاجوراب را داشت و «دولاق» نامیده میشد.
ـ چپك Çepekیا یلكن(Ýelken) پاپوشتابستانی بود كه از پوست شتر تهیه میشد و شبیهسرپاییهای امروزین سبك و راحت بود.
زیور آلات و آرایش لباسهای مردانه به تنوع و تعددزیور زنان نبود و تنها منحصر به آرایش كمربند وكنارههای «دون» و نیز سوزندوزی «بوروك» بود.
لباس زنان: لباسهای زنان تركمن بسیار متنوعاًست. این نوع تنوع علت و فلسفه خاصی دارد كه بادورههای سنی آنان مرتبط است. همچنین زنان و دختران تركمن از لباسهایی با زیورآلات گوناگون استفادهمیكنند كه تنوع جالب توجهی دارد. ذیلا به بررسیاجمالی پوشش زنان تركمن در گذشته میپردازیم كه بهچهار قسمت تقسیم میشود:
الف - تنپوشها
ـ كؤینك(Köýnek) زنان تركمن پیراهنهایابریشمین میپوشیدند كه غالباً به رنگ قرمز بود و«قیرمیز كؤینك» (Gyrmyz K.) نام داشت، و در قسمت یقه و سر آستین سوزندوزی میشد.
پیراهن سه قسمت داشت: ینگ Ýeň یا آستین یان(Ýan) یا پهلو و آشیری Aşyryیا دامن بر روی پیراهنشال یا كمربندی بسته میشد. دختران از كمربندی آراستهبه دانههای كوچك و ریز منجوق استفاده میكردند كه«مونجوق قوشاق» (Monjuk Guşak) نامیده میشد.
یقه پیراهن را با «گل یقه» (Gül Ýaka) میآراستند.«بوقاو» (Bukaw) سینهریز نقرهای درشتی بود كه ازگردن میآویختند.
ـ چابیت çabyt: بالاپوشی بود كه زنان تركمن برروی پیراهن میپوشیدند.
دختران برای دوران عروس شدن نیم تنه مخصوصتهیه میدیدند كه پر از سوزندوزی و آویزههایی از سكهو پولكهای نقره بود.
ب - شلوار
ـ بالاق Balak یا شلوار. انتهای پاچه شلوار زنانهسوزندوزی مفصلی داشت كه به اسامی گوناگونیخوانده میشد. از جمله: دویه كله، سكدیرمه چویچه، ایكیحورمان، دو و غیره كه به ترتیب از پایین تا نزدیكی ساقپا را تشكیل داد.
ب - كلاه و روسری
ـ بؤروك Börük یا عرقچین كه قبلا توضیح دادهشد. روی این كلاه گرد و صاًف (بدون برجستگی) بود و دختران آن را با زینت آلات نقرهای منجمله پولكی و قبكها میآراستند. دختران غالباً بؤروك را بر سر گذاشته و ازروسری استفاده نمیكردند.
ـ توپبی (Topbi) وقتی دختر تركمن عروسیمیكرد، به جای بؤروك یا كلاه دخترانه پیشانیبندی راجایگزین میكرد كه در نزد طوایف و قبایل گوناگون بانامهای توپبی، هاساوا(Hasawa) ، آلیندانگی(Alyndaňy) و... شهرت داشت.
ـ انواع روسری: در میان برخی از طوایف همچونیموت Ýomut و... روسریهایی به نام چأشو(çäşew) رواج داشت كه خود بر چند نوع است از قبیل:اریش چأشو، المینچه چأشو، آتلاز چأشو، قارتما چأشوو چأشو چارقد كه عموماً به روسری مربعی شكل وابریشمین اطلاق میشود.
در میان برخی از تركمنها نیز روسری بر دو قسمبود: یكی نسبتاً ضخیم با سوزندوزی مفصل كه به آنكورته Kürte میگفتند و دیگری بافتهای از ابریشم نازك كه قینگاچ Gyňaç نام داشت و این روسری خود بر دونوع بود: قیرمیزی قینگاچ، كلهلی قینگاچ.
د- كفش
كفش زنان تركمن را غالباً هنرمندان محلیمیدوختند. كفشهایی نظیر گل میخلی، قیرما كفش با نوكبرگردان و پاشنهای بلند در میان آنها استفاده میشد.
گفتیم كه زنان تركمن از زیورآلات گوناگونیاستفاده میكردند كه از آن جمله است: آچارباغ و ساچباغكه نوعی موبند زینتی است. گولیقه، قولاقحالقا یاگوشواره كه انواع مختلفی چون آیلی حالقا، تومارچاقلیحالقا و... دارد.
بیلهزیك یا بوزهلیك، دستبندی بود كه بر مچ دستمیبستند و...
شایان ذكر است كه تمامی زیورهای فوق توسطزرگران و نقرهكاران هنرمند تركمن ساخته میشد. امامتأسفانه تعداد این هنرمندان امروزه روزبه روز كاهشمییابد. پوشاك اصیل و سنتی تركمنی كم كم جای خود رابه مصنوعاًت كارخانهای داده است و زیورهای زیبا وقدیمی را نیز اكثر خانواده به فروش رسانده و به جای آناز انواع زیورآلات طلایی (و بر خلاف قدیم ندرتاً نقرهای)رایج در تمام كشور استفاده میكنند، بگونهای كه امروزهتركمن جوهرات سنتی خویش را باید از لابلای آلبومها ویا در غرفههای موزه جستجو كند.
پوشش جدید
در جریان اجرای برنامه یكدستسازی فرم البسه وكشف حجاب زنان كه در سرتاسر كشور توسطرضاخان به اجرا در آمد، مناطق تركمننشین نیز از اینقاعده مستثنی نبود و اهالی این منطقه نیز در جریان اینبرنامه ضررهای مادی و معنوی بسیاری را متحمل شدند.عمال رضاخان به زور روسری زنان را برمی داشتند و بهمردان نیز لباسهایی با شكل و فرم بیگانه و غربیمیپوشاندند.
تحت این فشارها، رفته رفته هویت و شكل لباسسنتی رنگ باخت و عوامل دیگری چون یكجانشینی وانقیاد تركمنها و نیز تسلط فرهنگهای بیگانه بر آنان مزیدعلت بود و تجدد و نوگرایی نیز از جمله این عوامل وتسریع دهنده آن بود. البته پس از اقدامات رضاخان درتغییر لباس،وضعیت پوشاك سنتی تركمنی هرگز به آنچهكه پیش از آن بود بازنگشت و امروزه در میان جوانانلباسهایی با فرم و مدل روز به كار میرود.
این قضیه در مورد دختران و زنان تركمن متفاوتاست. پوشاك امروزین دختران شامل لباس یا پیراهنبلندی است كه معمولا تا قوزك پا را میپوشاند. روسریآنها بر دو نوع است: یكی چارقد كه ضخیم و دارایپورچوك Pürçük یا ریش-ریش در كنارههاست ودیگری یالیق Ýalyk یا كلافی كه نازك است و گاه ازابریشم خالص است. هر دو بزرگ میباشند.
استفاده از شلوارهای سوزندوزی شده نسبت بهگذشته كمتر شده و نیز از نقش و نگارهای آن نیز كاستهشده است.
امروزه دیگر از انواع نیمتنه، كلاه، كمربند و كفشهایپیشین استفاده نمیشود. دختران پس از ازدواج به جاینیم تاج و كلاه پیشانی بند، یك نوار حلقهای به عرضتقریبی 2 سانت بر سر میگذارند كه معمولا سطح خارجیآن با نقش و نگارهای سوزندوزی تزئین میشود. البتهاین حلقه زیرروسری قرار گرفته، از بیرون دیده نمیشود.این نوع پوشش جدید در تمام مناطق تركمننشین تقریباًبه یك شكل است، به جز طوایف گوكلان و نخورلی كههنوز هم پیشانیبندهای بلند قدیم در میان آنها رواج دارد.
امروزه پوشش سنتی مردانه تركمن بندرت استفادهمیشود و میتوان گفت كه دیگر از میان رفته است. اماپوشش زنان اگرچه اصاًلت گذشته خویش را ندارد و دوخت لباس و جنس آن تقریباً با مد روز پیش میرود، با اینوجود هنوز شكل و فرم خود ار حفظ كرده است. از این رودر هر نقطهای كه دختر و زن تركمن را با لباس مخصوصخودش مشاهده نماییم، میتوانیم قطعاً قومیت او راتشخیص بدهیم.
لباس مردان تركمن
عنصرهای اساسی پوشاك مردانه تركمنهای یموت ، پیراهن فراخی است با آستین های دراز كه هم پیراهن زیر است و هم جامه رو برای مردان در هر سن و سال و تنبانهای گشاد پیراهنهای مردان مسن و روحانیون ، دراز است و تا به زانو می رسد . پیراهن های مردانه را از پارچه های نخی رنگارنگ می دوزند . مردان میان 50 تا 60 ساله و بزرگتر از آن پیراهن سپید می پوشند . یقه این پیراهن ها ، مدور (سوپی یا كا) ، بی دكمه و با بریدگی افقی در بالای شانه ها ست . در آخر بریدگی پارچه هایی می دوزند و آن را با نوار كوتاهی (یاكا – یوپی) محكم می كنند . این پیراهن ها ع نقش و نگاری ندارند و آرایش آنها نواری است كه در كنار یقه جیبهای پهلو و آستین دوخته شده است .
تنبانهای زیر مردانه «بالاك» و تنبانهای رو «جولبار» نام دارد . بالاك جوانان و مردان میان سال از پارچه های نخی رنگارنگ و بیشتر پارچه های سبز و یا نیلی و برای مردان كهنسال ، از پارچه هایی سپید دوخته می شدند .
جامه بالائی زمستان تركمنها پوستین هائی بنام «ایچمك» كه معمولاً از پوست بره قره گل كه به رنگ زرد در می آورند می باشد .
پوستین از پوست بره ، آستینش تنگ و دراز و دامنش تا زیر زانو ها می رسد. در جلو پوستبن دكمه و یا قلاب نیست ناچار وقتی كه می پوشند با دو دست جلوی دامنش را می گیرند تا از هم باز نشود . اما هر وقت كه می خواهند به كاری مشغول شوند ، یا بر اسب بنشینند ، روی پوستین و دور كمر را با شال می بندند.
مردان كلاه پوستی «تلپك» بر سر می گذارند كه از كلاه ازبك ها زیباتر است .مردان تركمن دارای دو نوع كلاه پوستی هستند كه نوعی از آن نیم گرد است . همه سر پوش گرد و اطراف آن از پشمهای بلند و مشكی انباشته است . و نوع دیگر به شكل مخروطی ناقص است كه قسمت گشاد آن در بالا قرار می گیرد . این كلاه سر پوشی مسطح دارد و آن را معمولاً با پارچه قرمز خوش رنگ می پوشاندند و «نوارهائی به شكل + برای زینت روی آن می دوزند هردو نوع كلاه آستردار است .
موقع آلامان لباس سبك و مجللی به نام«چاپان» خیوه بر تن می كردند و آن لباس شبیه لباس خانه است ولی كوتاه تر
«لباس اصلی تركمن ردای بلند بوده كه به آن «دون» می گفتند و بنا به رنگ و نوع بافت به دو نوع تقسیم می شود . اگر از ابریشمی كه كاملاً قرمز رنگ باشد «قئزیل دون» و اگر رنگ آن متمایل به زرد و بافت پارچه آن یكنواخت نباشد و پیله هایی با رنگ مختلف از درون آن عبور دهند به آن «غار مادون» می گویند . بر حاشیه «دون» نوارهای سوزن دوزی از نوع «آلاجا» وجود دارد كه به زیبایی دون می افزاید. ر كمر و به روی دون كمربندی از نقره می بستند كه به آن «شده غوشاق» و یا «ترمه شال» می گویند .
امروزه این لباسها را تنها كسانی كه ذكر نمایشی را اجرا می كنند و كسانی كه آواز و موسیقی می خوانند (باخشی ها) بر تن می كنند آن هم تنها در مراسم و جشن ها .
لباس زنان
لباس زنان تركمن بسیار متنوع و در هر دوره از سنی به شكل خاصی بروز می كند . تنوع لباس علت و فلسفه خاصی دارد كه با سن زنان همراه است .
دختران تركمن كلاهی بر سر می گذارند كه آنرا به نام های مختلفی چون «بورگ»،«تا سه گ» و «تاخیه» می خوانند . روی این كلاه را كه به صورت گرد و بدون برجستگی می باشد ، با پولك و «قبك» های نقره ای زینت می دهند . دختران موهای خود را به صورت چهار رشته می بافند كه دو رشته از جلو و دو رشته به پشت آنان می افتد . موها را با آویزه هایی از جنس طلا و نقره به نام «ساچ باغ» (مو بند) می آرایند . در نوك قبك ها كه لوله شكل می باشد به هنگام نامزد شدن پر پرنده ای به نام «اوتاغه» قرار می دهند و به این دختر «اوتاغه لی غیز» می گویند.
«زنان تركمن در زیر پیراهن شلوارهای رنگی درازی می پوشند . برش شلوارهای زنانه همسان برش شلوارهای مردانه است ، اما با شلوارهای مردانه این تفاوت را دارد كه پایین آن تنگ است و به پاها می چسبد . این شلوارها را با تكه های پارچه های دارای رنگ و جنس گوناگون می دوزند . بخش پایینی شلوار (تازانو) از پارچه های قرمز و یا آبی رنگ ابریشمی است كه در خانه بافته شده و بخش پایینی آن نیز از حریر مرغوبی است كه بالای آن ، با نخ پشمی ، گلدوزی ظریفی می كنند . در پایین پارچه های شلوار ، نوار سیاهی به پهنای 1-5/1 سانتی متر می دوزند كه «بالاك یوب» نام د ارد .
«زنان پارچه پیشانی بند خودشان را كه به لهجه تركمنی «آلانگی» می نامند ، مانند تازه عروسان نمی دوزند ، بلكه وقتی كه بخواهند به شهر یا میهمانی و عروسی بروند علاوه بر «پویك یالق» و «آلانگی» روسری های گران قیمتی به نام «چارقد» به سر می اندازند، این روسری ها ، كه با ریشه های آویخته اش تا ساق پاها هم می رسد ، چهار گوشه است .
زنان چكمه های پاشنه بلند به رنگ زرد یا قرمز بر پا می كنند.
زنان جوان تركمن ، زیور آلات دل گونه ای را بنام «آسیق» بر گیسو می زنند .
زنان تركمن گوشواره های طلا و نقره گوناگون «گولاك خالكا» (حلقه گوش) دارند :
وسایل زینتی دستان ، «بیله زیگ» و «اوزوق» هستند . «بیله زیگ» دستبندی است بزرگ با تكه های طلا كه دو سر آن در پشت دست به هم نمی چسبد.
اوزوق النگویی است كه بیشتر ، از نقره ساخته شده است . «آچار باغ» گردن بند نقره با آب طلا ، بر روی سینه نصب می شود و دارای تكه های كوچك آب طلا داده شده است و در میان گلی است و همه قطعات آن با زنجیر به هم پیوسته شده اند .
تمروزه همه این وسایل زینتی كه از انها اسم برده شد در میان تركمنهای ایران دیده نمی شود بلكه آنها را به عنوان وسایل زینتی استفاده می كنند ، تنها شلوارهای تركمنی با گلدوزی های ظریف و بسیار زیبا در میان انها وجود دارد امروزه تركمنها لباسهای بلند می پوشند و چارقد بر سر می گذارند و پس از عروسی آلانیق «كلاه» به سر می گذارند.
پوشاك یكی از مهمترین عناصر و نمادهای فرهنگی هر قومی به شمار میرود و بانوان تركمن با حفظ پوشش سنتی، همچنان اصالت حجاب خود را حفظ كردهاند.
لباس بانوان تركمن به گونهای اصالت و سنتی بودن خود را حفظ كرده كه در هر نقطه از كشور قابل تشخیص است.
بخش اصلی پوشاك سنتی كه بانوان تركمن بر تن دارند، پیراهن بلندی است كه تا قوزك پا را میپوشاند و همچنین آنان روسری به نام چارقد بر سردارند كه بسیار بزرگ است و با روسریهای معمولی قابل قیاس نیست.
هر چند امروزه به نظر میرسد بخشی از پوشاك اصیل و سنتی تركمن تا حدودی جای خود را به مصنوعات كارخانهای داده و از جایگاه قبلی خویش فاصله گرفته است، ولی بسیاری از جوانان تركمن لباسهای سنتی خود را با فرم و مدل روز میدوزند.
به گفته پیران این قوم، لباسهای مردان و زنان تركمن در گذشته از مواد گوناگونی چون ابریشم، پوست، كتان و پنبه فراهم میشد كه ابریشم در تهیه این لباسها نقش اساسی داشته است.
همچنین نوع پوشاك بانوان تركمن با دورههای سنی آنها ارتباط دارد و لباسی كه دختران برتن میكنند با آنچه مخصوص بانوان ازدواج كردهاست، فرق دارد.
پوشاك سنتی بانوان تركمن بصورت كلی شامل كلاه، پیراهن بلند، شلوار و قبای سوزندوزی شده، یك روسری بزرگ و كفش میباشد.
در زمینه نوع لباس دختران و زنان تركمن دانشنامه گلستان درمطلبی توضیح میدهد كه این پوشاك شامل "بوریك" كلاهدختران، "كوینك" پیراهن زنانه، "بلق" شلوار سنتی زنان، "قوشق" شالی كه بر كمر میبندند، "یوپك یالق" نوعی روسری، "آلانگی" یا "آلین دانگی" پارچه پیشانی بند زنان كه در قدیم با استفاده از نیهای ریز نیز درست میشده است، "قینقاچ" دستمال بزرگی از حریر یا نخ كه بانوان برسراندازند و بخشی از آن دهان و فك را میپوشاند و به آن "یاشماق" نیز گفته میشود، "چارقد" روسری بزرگ گلدار، "چاشو" نوعی چادرشب، "كووش" كفش و "چاود" نیم تنه مخصوص دوران عروسی دختر است.
گفتنی است كه رنگ قرمز دربین پوشاك سنتی بانوان ارزش خاصی داشته و سربند، معرف طایفه و نیز موقعیت زنان ازدواج كرده و یا دختران است.
دختران تركمن از یك كلاه مخصوص سوزندوزی شده كه بیشتر شبیه عرق چین است و "بوریك، طاخیه یا طاقیه" نام دارد استفاده میكنند و پس از ازدواج از "آلانگی" یا "آلین دانگی" استفاده میكنند كه وجه ممیزه شاخص دوشیزگان از بانوان است.
در گذشته، "آلین دانگی" شكل استوانه داشته و بالای كلاه نسبت به پایین آن اندكی گشادتر است و در بالای آن دستمال بزرگی از حریر یا نخ به نام "قین قاچ" میاندازند كه یك سر آن پشت سر افتاده و سر دیگر آن دهان وفك را میپوشاند وبه آن "یاشماق" نیز گفته میشود.
پیراهن بانوان تركمن نیز لباس بلندی است كه از پارچههای زیبای گلدار یا ساده تهیه شده و به آن "كوینك" میگویند.
پارچه پیراهن در گذشته از نخ ابریشم و توسط زنان بافته میشد، اما زندگی امروزی باعث شده تا این وظیفه بیشتر برعهده كارخانههای تولید پارچه باشد.
در گذشته همچنین قسمت دور یقه كه از جلو به پایین امتداد مییافت و مچ آستین لباس سوزندوزی میشد اما امروزه بیشتر پیراهنها ساده و بدون سوزندوزی است.
پوشیدن پیرانهای سوزندوزی شده هنوز هم رایج است و امروزه به نوعی لباس مجلسی برای بانوان تبدیل شده است.
شلوار زنانه نیز لباسی گشاد و لیفهدار است كه تا زانو از پارچهای ساده تهیه و از زانو به پایین تنگ شده و به پارچهای آستردار كه ماهرانه سوزن- دوزی شده وصل میشود و تا مچ پا را میپوشاند.
بالاپوش سنتی زنان تركمن بر چند گونه است كه به نامهای "چاود، كورته و چرفی" نامیده میشود و هریك خصوصیات خاصی دارد.
روسریهای زنان تركمن نیز به نامهای "یالق (روسری)، یوپك یالق (روسری ابریشمی) و چارقد" نامیده میشود كه چارقد روسری بزرگ، گلدار و گران قیمتی به صورت چارگوش است كه بانوان آن را به صورت لچك سه گوش بر سر میاندازند و معمولا با زمینه تیره و گلهای رنگارنگ و زیبا میباشد.
"چاشو" نیز روسری مخصوصی است كه امروزه كاربرد آن تنها به استفاده در جشن عروسی محدود شده و نوعروسان با برسر كردن آن از خانه پدری و به خانه بخت میروند و حداكثر چند روز مورد استفاده قرار میگیرد.
"گل میخلی" و "قرمهگوش" نام كفش و چكمههای سنتی بانوان تركمن است كه امروزه تنها نامی از آن مانده است. در گذشته چكمههای ساق كوتاه را زنان شوهردار میپوشیدند، ولی امروزه این تفاوتها از میان رفته و "آلین دانگی" (پیشانی بند) تنها وجه ممیزه دوشیزگان از بانوان است.
شایان ذكر است كه زیبایی این لباسها باعث شده كه امروزه به رغم وجود تنوع بسیار در تولید لباس و نیز مدهای مختلفی كه هر روز رواج پیدا میكند، همچنان پا برجا باشد.
پوشش و لباس تركمنها را در وهله اول میتوان بهدو دسته سنتی و امروزین تقسیم كرد. پوشش سنتی یا قدیم تا قبل از تلاشهای رضاخان در جهت یكدست كردن شكل لباس در تركمن صحرا - وكل ایران - استفاده میشد و پوشش جدید كه تداول آن به دوره بعد از یكدست شدن شكل لباس مربوط بوده و تاحال حاضر تداوم دارد.
امتیاز شما در مورد این مقاله ؟
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
به اشتراک بگذارید :
برچسب ها :
لباس و پوشاك تركمنها از گذشته تا حال ،
پنجشنبه 13 اسفند 1388
نویسنده : حسن طاهری ,
,
نظرات ( )
تبلیغات 
